2.2 Лаплас түрлендірулерінің негізгі теоремалары
1.2.1. Масштаб теоремасы
Егер түпнұсқада
t
айнымалысы масштабын өзгертсек, яғни
,
мұнда: а – кез келген сан, онда
(2-17)
Осыны дәлелдейік.
Келесідей
белгілейміз
бұдан
.
(2-18)
міне, осыны дәлелдеу талап етілген еді.
1.2.2. Кешігу теоремасы
(2-19)
Дәлел үшін келесі
белгілеулерді орнатамыз
,
сонда
,
.
(2-20)
1.2.3. Жинақтау теоремасы
Екі f1(t) және f2(t) түпнұсқалардың жинағы келесі интеграл
(2-21)
және келесідей
белгіленеді ![]()
(2-22)
Осыны дәлелдейік.
белгілейік.
(2-23)
міне, осыны дәлелдеу талап етілген.
1.2.4. Функцияның соңғы мәні туралы теорема
(2-24)
Дәлелдеу.
Туынды функцияны Лаплас бойынша түрлендіру үшін келесі теңдеуді қолданамыз.
(2-25)
р→0 жағдайындағы шектерді қарастырайық:
(2-26)
Алынған теңдеуді қолдана отырып келесіні аламыз:
(2-27)
1.2.5. Функцияның алғашқы мәні туралы теорема
(2-28)
Дәлелдеу.
Алдын көрсетілгендей, туынды функцияны Лаплас бойынша түрлендіру үшін келесені қолданамыз.
(2-29)
Ыңғайлы түрде жазамыз:
(2-30)
р→∞ жағдайында теңдеудің оң және сол жағындағы шектерді қарастырайық.
(2-31)
(2-32)
(2-33)
2.2.6. Лаплас бойынша түпнұсқалар және көріністер мәлімет таблицасы
Көп қолданылатын функциялар және олардың Лаплас бойынша көріністерінің таблицасы келтірілген.
2-1 кесте
|
|
Түпнұсқа |
Қөрініс |
|
1. |
1(t) |
|
|
2. |
|
1 |
|
3. |
|
|
|
4. |
|
|
|
5. |
|
|
|
6. |
кешігу |
|
|
7. |
|
комплексті жазықтықта жылжу |
|
8. |
|
|
|
9. |
|
|
|
10. |
|
|
|
11. |
T |
|
|
12. |
t2 |
|
|
13. |
Sin ωt |
|
|
14. |
Cos ωt |
|
|
15. |
|
|
|
16. |
|
|
2.2.7. Лаплас түрлендіруі көмегімен дифференциалдық теңдеулерді шешу
Келесі дифференциалдық теңдеу берілген:
(2-34)
нөлдік бастапқы шарттарда:
(2-35)
Х(t) және Y(t) Лаплас бойынша түрлендірілетін, яғни бүкіл осьте біртаңбалы туындыға ие үздіксіз немесе бөліктей-үздіксіз болсын делік.
Теңдеулердң Лаплас бойынша түрлендіреміз:
(2-36)
Функция мәнін
береміз
,
сонда
.
Бар теңдеуді Лаплас бойынша түрлендіреміз:
(2-37)
Теңдеуді ыңғайлырақ түрге келтіреміз:
(2-38)
Шығыс айнымалысын сол жаққа бөліп аламыз:
(2-39)
берілген теңдеудің шешімі:
(2-40)
Лаплас түрлендіруі таблицасын (Табл.2-1) қолдану үшін, алынған бөлшек теңдеуді элементарлы бөлшектер санына жіктейміз, ол үшін сипаттама теңдеуін табамыз:
(2-41)
сипаттама
теңдеуінің түбірі,
.
(2-42)
мұнда С0, С1, С2, . . . , Сn – тұрақты коэффициенттер.
Лаплас бойынша кері түрлендіру орындаймыз:


(2-43)
берілген теңдеудің шешімі:
(2-44)
кіріс сигналы ретінде бірлік секірмелі функция алынып отырғандықтан, алынған теңдеу үдеу қисығы теңдеуі болады. Мұндай есептерді шешудің қиындығы Лаплас бойынша кері түрлендіруде.