2.2  Лаплас түрлендірулерінің негізгі теоремалары

 

1.2.1.  Масштаб теоремасы

 

Егер түпнұсқада t айнымалысы масштабын өзгертсек, яғни , мұнда: а – кез келген сан, онда

 

                              (2-17)

 

Осыны дәлелдейік.

 Келесідей белгілейміз  бұдан .

 

   (2-18)

 

міне, осыны дәлелдеу талап етілген еді.

 

1.2.2.    Кешігу теоремасы

 

                                         (2-19)

 

Дәлел үшін келесі белгілеулерді орнатамыз , сонда , .

 

           (2-20)

1.2.3.   Жинақтау теоремасы

 

Екі f1(t) және f2(t) түпнұсқалардың жинағы келесі интеграл

 

                                      (2-21)

 

және келесідей белгіленеді

 

 

                          (2-22)

 

Осыны дәлелдейік.

  белгілейік.

 

        (2-23)

 

міне, осыны дәлелдеу талап етілген.

 

1.2.4.   Функцияның соңғы мәні туралы теорема

 

                                (2-24)

 

Дәлелдеу.

Туынды функцияны Лаплас бойынша түрлендіру үшін келесі теңдеуді қолданамыз.

 

                (2-25)

 

р→0 жағдайындағы шектерді қарастырайық:

 

                  (2-26)

 

Алынған теңдеуді қолдана отырып келесіні аламыз:

 

                             (2-27)

 

1.2.5.   Функцияның алғашқы мәні туралы теорема

 

                             (2-28)

 

Дәлелдеу.

Алдын көрсетілгендей, туынды функцияны Лаплас бойынша түрлендіру үшін келесені қолданамыз.

 

                             (2-29)

 

Ыңғайлы түрде жазамыз:

 

                        (2-30)

 

р→∞ жағдайында теңдеудің оң және сол жағындағы шектерді қарастырайық.

 

               (2-31)

           (2-32)

                         (2-33)

2.2.6. Лаплас бойынша түпнұсқалар және көріністер мәлімет таблицасы

 

Көп қолданылатын функциялар және олардың Лаплас бойынша көріністерінің таблицасы келтірілген.

 

 

2-1 кесте

 

 

Түпнұсқа

Қөрініс

1.

1(t)

2.

1

3.

4.

5.

6.

кешігу

7.

комплексті жазықтықта жылжу

8.

9.

10.

11.

T

12.

t2

13.

Sin ωt

14.

Cos ωt

15.

16.

 

 

2.2.7. Лаплас түрлендіруі көмегімен дифференциалдық теңдеулерді шешу

 

 

Келесі дифференциалдық теңдеу берілген:

 

        (2-34)

 

нөлдік бастапқы шарттарда:

 

           (2-35)

 

Х(t) және Y(t) Лаплас бойынша түрлендірілетін, яғни бүкіл осьте біртаңбалы туындыға ие үздіксіз немесе бөліктей-үздіксіз болсын делік.

Теңдеулердң Лаплас бойынша түрлендіреміз:

 

                (2-36)

Функция мәнін береміз , сонда .

Бар теңдеуді Лаплас бойынша түрлендіреміз:

 

(2-37)

 

Теңдеуді ыңғайлырақ түрге келтіреміз:

 

       (2-38)

 

Шығыс айнымалысын сол жаққа бөліп аламыз:

 

    (2-39)

 

берілген теңдеудің шешімі:

 

                                  (2-40)

 

Лаплас түрлендіруі таблицасын (Табл.2-1) қолдану үшін, алынған бөлшек теңдеуді элементарлы бөлшектер санына жіктейміз, ол үшін сипаттама теңдеуін табамыз:

 

                         (2-41)

                                                                  

сипаттама теңдеуінің түбірі, .

 

             (2-42)

 

мұнда С0, С1, С2, . . . , Сn – тұрақты коэффициенттер.

Лаплас бойынша кері түрлендіру орындаймыз:

 

                                 (2-43)

 

берілген теңдеудің шешімі:

                                                                             (2-44)

 

кіріс сигналы ретінде бірлік секірмелі функция алынып отырғандықтан, алынған теңдеу үдеу қисығы теңдеуі болады. Мұндай есептерді шешудің қиындығы Лаплас бойынша кері түрлендіруде.